Hãng sản xuất đồng hồ và phụ kiện thời trang Fossil Group của Mỹ vừa mới tuyên bố mua lại startup Misfit của một vị CEO và nhà đồng sáng lập gốc Việt, với giá trị lên đến 250 triệu USD. Fossil Group cho biết họ muốn kết hợp công nghệ theo dõi sức khỏe và thiết bị đeo thông minh của Misfit vào những chiếc đồng hồ truyền thống của mình.

Startup Misfit tạo ra những thiết bị thông minh với khả năng theo dõi sức khỏe và giấc ngủ của người đeo, với thời lượng pin lên đến 6 tháng. Một trong những sản phẩm nổi bật của Misfit đó là chiếc vòng đeo tay thông minh Shine có giá bán 99 USD, bên cạnh đó startup này cũng có những sản phẩm giá rẻ như Flash với giá chỉ 29 USD và nhiều sản phẩm smarthome khác.

Trung tâm bồi dưỡng người nhập cư (ILC) của Mỹ trong một ấn phẩm năm 2007 ghi nhận Sonny Vu là một trong những người nhập cư có đóng góp lớn cho ngành công nghệ sinh học ở bang Massachusetts và vùng New England phía đông bắc nước này. Đây là nơi tập trung nhiều đại học hàng đầu của Mỹ và quy tập chất xám của thế giới như ĐH Harvard, Viện Công nghệ Massachusetts (MIT)…

Bỏ học để khởi nghiệp

Sonny Vu, tên tiếng Việt đầy đủ là Vũ Xuân Sơn, sinh năm 1973 ở Long Xuyên. Anh rời Việt Nam cùng gia đình năm 1979. Trò chuyện với Thanh Niên qua Skype từ San Francisco, bang California, Sơn cho biết những ngày đầu đến Mỹ thật khó khăn, nhưng anh chưa bao giờ là một đứa trẻ nhút nhát, nên hòa nhập rất nhanh. Với tư chất thông minh, nhanh nhẹn, việc học của Sơn hoàn toàn thuận lợi, suôn sẻ cho đến khi học… tiến sĩ. Sơn tốt nghiệp bằng đôi về toán học và ngôn ngữ học tại ĐH Illinois nhánh Urbana-Champaign. Có lẽ do “máu kinh doanh” luôn căng tràn nên trong lúc đang làm nghiên cứu sinh tại MIT năm 1996, Sơn bỏ ngang để ra mở doanh nghiệp nhưng thất bại. Dù không áp đặt nguyện vọng của mình lên lựa chọn nghề nghiệp của con, nhưng “khỏi phải nói ba mẹ mình tức giận đến thế nào”, anh kể. Sau đó, anh chọn đi làm nghiên cứu viên cho Tập đoàn máy tính Microsoft.

Năm 1999, giữa lúc đang thành công rực rỡ trong vai trò người thành lập và đào tạo nhân lực Phòng Nghiên cứu xử lý ngôn ngữ Trung Hoa cho máy tính của Microsoft ở Bắc Kinh, Sơn lại nghỉ ngang và quay trở lại MIT. Rồi anh lại cắt ngang chương trình tại MIT một lần nữa để lập ra Công ty công nghệ phần mềm xử lý ngôn ngữ FireSpout. “Đó là một bước khởi đầu ngu xuẩn. Mình đã đổ bao nhiêu tiền vào đó. Có điều công nghệ này đã bán được”, Sơn chia sẻ về “đứa con” đầu lòng của mình. Anh bán công nghệ FireSpout cho một tập đoàn lớn năm 2001, sau khi đã hoàn tất luận án tiến sĩ về ngôn ngữ học ở MIT.

Bán FireSpout, Sơn lại cùng người bạn đại học cũ là Sridhar Iyengar lập Công ty AgaMatrix. “Điều trớ trêu là công ty thành lập vào tháng 10.2001, ngay sau sự kiện 11.9 chấn động nước Mỹ và thế giới”, Sơn kể. Còn Sridhar nhớ lại vào thời điểm đó việc huy động vốn cực kỳ khó, nhưng bù lại có rất nhiều người giỏi sẵn sàng làm việc với mức lương thấp hơn trước đó. Sau những chật vật “đầu tiên”, sự kết hợp giữa Sridhar chuyên sâu về cảm ứng sinh học và phụ trách chế tạo sản phẩm cùng với Sơn phụ trách phát triển kinh doanh đã đưa AgaMatrix cất cánh. Sản phẩm nổi bật của công ty này là thiết bị theo dõi lượng đường máu ở bệnh nhân tiểu đường. Ngày nay, AgaMatrix với 150 con người ở Boston (Mỹ) và 300 nhân viên khác ở châu Á có doanh thu hằng năm gần 100 triệu USD.

SONNY-AUG[1]

Nhưng đến năm 2011, Sơn tiếp tục rời khỏi vị trí quản lý AgaMatrix, dù vẫn là cổ đông lớn, để thành lập công ty của riêng mình – Misfit Wearables. Đồng sáng lập cùng anh vẫn là người bạn nhập cư gốc Ấn Sridhar và John Sculley – cựu tổng giám đốc của tập đoàn máy tính Apple và nước giải khát Pepsi. Misfit Shine – được chế tạo tại Hàn Quốc bằng vật liệu nhôm máy bay, với kích thước và hình dáng gần như đồng xu, có thể gắn vào bất cứ chỗ nào trên cơ thể và không thấm nước – là sản phẩm đầu tay của công ty. Thiết bị này cũng có thể kết nối với máy tính của bác sĩ để giúp bác sĩ theo dõi và có lời khuyên kịp thời đối với người sử dụng. Với giá ưu đãi 69 USD/cái cho khách hàng đặt mua online tại địa chỉ indiegogo.com/misfitshine trước khi sản phẩm ra thị trường trong năm nay (giá bán chính thức về sau là 99 USD), hiện đã có 7.500 người đăng ký mua. Sơn cho biết chỉ trong một tuần qua, có đến 6 sản phẩm chăm sóc sức khỏe tương tự được ra mắt, cạnh tranh vì thế rất khốc liệt. Nhưng anh hoàn toàn tự tin với sản phẩm của mình.

Sơn không ngần ngại nói rằng làm ông này ông kia ở những tập đoàn đa quốc gia chưa bao giờ là điều anh mong ước. “Tự mình tạo ra những sản phẩm tuyệt vời cho người tiêu dùng” là lý tưởng sống của anh. Bên cạnh Sridhar sẵn sàng hỗ trợ anh về kỹ thuật cảm ứng sinh học, John Sculley và Vinod Khosla – người đồng sáng lập công ty chuyên về mạng máy tính Sun Microsystems – là những người thầy thường cho anh các lời khuyên bổ ích.

Doanh nhân gốc Việt sau 36 năm rời xa quê hương đã quay về thiết kế một con đường mới, mà ông gọi là “xuất khẩu tài sản trí tuệ”. Bởi Misfit không bán bất cứ sản phẩm nào tại Việt Nam. Thậm chí, các ứng dụng và website của Misfit được dịch thành 17 thứ tiếng trong đó có cả Hebrew và Tagalog (loại ngôn ngữ được sử dụng tại Philippines), nhưng hoàn toàn không có tiếng Việt.

Sony Vũ nói: “Nhóm kỹ sư phần mềm tại văn phòng Việt Nam không phải chỉ xây dựng code. Có nhiều sản phẩm hoàn chỉnh được thực hiện toàn bộ tại Việt Nam. Một trong số đó là ứng dụng mới nhất Link App. Ứng dụng này không được sử dụng tại Việt Nam nhưng toàn bộ kỹ thuật đã được hoàn thiện tại đây”.

Giải thích về những điều kỳ lạ này, Soony Vũ cho biết, Việt Nam là thị trường quá nhỏ và không nhiều người yêu thích các sản phẩm của Misfit. Vóc dáng người Việt khá ổn và chỉ những vị khách tại phương Tây mới cần lấy lại vóc dáng chuẩn. Do đó, Việt Nam không phải thị trường của Misfit hiện nay. Thế nhưng, Misfit chọn Việt Nam vì giá nhân công rẻ, cũng như mang đến cơ hội phát triển cho những tài năng công nghệ – vốn là thế mạnh tại Việt Nam nhưng chưa được khai thác hết.

Công việc R&D đòi hỏi người làm phải có nền tảng kỹ thuật vững chắc, có khả năng sáng tạo, bản lĩnh và khả năng giải quyết những vấn đề hoàn toàn mới mẻ, chưa có tiền lệ. Vì thế, việc tìm nhân tài tại thị trường Việt Nam, vốn còn khá xa lạ với R&D, là một thách thức.

“Thế nhưng tôi cũng nhìn thấy tiềm năng phát triển của người trẻ Việt”, Sonny Vũ nói. Ông cho rằng người Việt Nam luôn đề cao việc học và hệ thống giáo dục chú trọng vào Toán cũng như các môn khoa học tự nhiên, nhiều người trẻ Việt Nam rất giỏi toán và có sẵn lợi thế trong khả năng tư duy trong lĩnh vực công nghệ và khoa học. Đó là những nền tảng rất tốt để kết nối được năng lực của họ với thị trường sản phẩm công nghệ.

Đồng thời, “tôi cũng hy vọng những bạn trẻ đang làm việc cho Misfit cũng sẽ thu thập được những kiến thức, kỹ năng để sáng lập nhiều công ty công nghệ khác, tạo nên môi trường công nghệ phong phú để phát triển các tài năng công nghệ, vốn là một thế mạnh của Việt Nam”, nhà sáng lập Misfit chia sẻ.

Nguyên tắc tuyển dụng của Misfit là “chọn những nhân viên xuất sắc nhất với mức giá tốt nhất” (the best talent at the best price). “Một người bạn của tôi đã nói, tôi không thể tuyển một nhân viên tài năng nhất vì tôi không đủ tiền trả cho họ. Điều tôi có thể làm tìm kiếm một người tốt nhất với mức giá tốt nhất”, Sonny Vũ kể lại.

Đó là lý do Misfit chọn Việt Nam, nơi mà công ty có thể tìm được nhân công giá rẻ. Tại đây, những người trẻ Việt Nam có óc sáng tạo và sự khéo léo và khi được giao dự án với yêu cầu hãy khiến nó trở nên hoàn hảo hơn, mọi người sẽ đón nhận nó như một thử thách. “Việc này giống như bạn cho họ cơ hội thể hiện sức sáng tạo và năng suất lao động để tạo ra những sản phẩm tuyệt vời”, Sonny Vũ giải thích.

Tháng 11/2015, Misfit đã được chào mua bởi Tập đoàn Fossil với giá 260 triệu USD. Kể từ khi ra đời, Misfit đã gây được ấn tượng với những thiết bị thông minh có thể đeo, có kiểu dáng đẹp, màn hình hoạt động không tốn năng lượng – như Shine 2, có thời gian hoạt động kéo dài đến sáu tháng với pin đồng xu, và một số sản phẩm cho nhà thông minh (Smarthome) như màn ngủ và bóng đèn thông minh.

Sau khi sáp nhập, Sonny Vũ sẽ đảm nhận vai trò Chủ tịch kiêm Giám đốc kỹ thuật của Fossil về mảng sản xuất đồng hồ cho các thương hiệu như Adidas, Emporio Armani, Michael Kors, Burberry, và DKNY.

Đây được coi là một bước tiến quan trọng của Misfit, bởi Fossil là một tên tuổi lớn với 50 triệu đồng hồ được bán ra hàng năm.

Nhờ sự trợ lực từ thương hiệu nổi tiếng này, Misfit đã có một thế cân bằng hơn trên thị trường thiết bị đeo tay thông minh so với các ông lớn như Nike hay Fitbit – vốn là những “thành trì” mà công ty khó vượt qua trong suốt thời gian qua.

Cưới người đẹp học giỏi

Không chỉ sớm khẳng định tên tuổi ở Thung lũng Silicon, Sơn còn nổi danh trong cộng đồng du học sinh Việt khắp thế giới bởi thành tích chinh phục “cô nàng thủ khoa” xinh đẹp Lê Diệp Kiều Trang. Sơn gặp Trang năm 2006 tại TP.HCM trong lần về nước theo lời mời của bà Tôn Nữ Thị Ninh, người khi ấy mang hoài bão xây dựng một ĐH Trí Việt đẳng cấp thế giới và ra sức chiêu mộ tài năng Việt ở nước ngoài.

trang_and_sonny[1]

Năm 2008, cô thạc sĩ thủ khoa ngành kinh tế học ở ĐH Oxford (Anh) khóa 2003 – 2005 và đang làm việc cho Ngân hàng HSBC tại TP.HCM đã “bỏ cuộc chơi” theo Sơn về Thung lũng Silicon. Tại đây, Trang tiếp tục học thạc sĩ quản trị kinh doanh tại Trường Quản trị Sloan của MIT và lại tốt nghiệp thủ khoa năm 2011. Sau đó, Trang đầu quân cho Tập đoàn tư vấn tài chính McKinsey tại Boston, bang Massachusetts. “McKinsey là một công ty tuyệt vời với môi trường làm việc, con người và những giá trị tuyệt vời. Nhưng mình sẽ nghỉ việc ở đây để tập trung cho Misfit Wearables” Trang đã nói như vậy.

Trang không cho đó là một sự hy sinh vì người bạn đời. Trái lại, “Misfit có sức thu hút lớn đối với mình. Và đương nhiên, ở đó mình có cảm giác mình thuộc về nó, cảm giác về một công việc có ý nghĩa, dù tự kinh doanh là một việc đầy rủi ro”. Trang cũng cho biết trong 2 năm qua, ngoài làm việc cật lực cho McKinsey, cô cũng dành nhiều thời gian cho Misfit. Với kiến thức quản trị kinh doanh, Trang tham gia vào công tác tài chính, phát triển kinh doanh, kết nối giữa nhóm thiết kế sản phẩm 12 người ở San Francisco và nhóm 25 người ở Việt Nam phụ trách các mảng khác, và công tác nhân sự của công ty.

Lê Diệp Kiều Trang sinh năm 1980 tại TP.HCM trong một gia đình trí thức khá giả. Tốt nghiệp PTTH xuất sắc từ Trường chuyên Lê Hồng Phong năm 1998, Trang nhận được học bổng học dự bị đại học 2 năm (A-Level) tại Anh. Xong A-Level với điểm cao, Trang được học bổng ĐH Oxford và tốt nghiệp cử nhân kinh tế và quản trị trong vòng 3 năm. Với điểm số nằm trong top 5 của trường, Trang được tiếp học bổng thạc sĩ. Đỗ thủ khoa thạc sĩ ngành kinh tế, Trang được tiếp học bổng tiến sĩ, nhưng cô thấy hướng học thuật không phù hợp với mình nên tạm gác học bổng và về Việt Nam làm việc năm 2005. Sau khi kết hôn, Trang sang Mỹ và được Học bổng Legatum cho ngành thạc sĩ quản trị kinh doanh của MIT.